Çölyak Hastalığı (Gluten Enteropatisi)

Çölyak Hastalığı (Gluten Enteropatisi)

Çölyak Hastalığı (Gluten Enteropatisi)

Çölyak Hastalığı:

Çölyak hastalığında; özellikle tahılgiller dediğimiz başta buğday olmak üzere arpa , yulaf , çavdarda bulunan  glutenin gliadin parçasına  karşı kişinin bağışıklık sistemi  harekete geçmekte ve ince barsakların üst kısmında mideye yakın olan kısmında toksik reaksiyonlara ve emilim bozukluğuna  neden olmaktadır.

 

Türkiye’ de sıklığı 110 kişide 1 kişidir.

 

-Çölyak nasıl bir hastalıktır ?

 

Ailevi (genetik ) yönü olabilen bir hastalıktır. Kişide doğuştan bir yatkınlık sözkonusu ise bir takım çevresel faktörlerin tetiklemesiyle  ortaya çıkabilir. Diğer otoimmun hastalıklarla birlikteliği olabilir. (Şekerhastalığı,tiroid hastalığı, romotolojik hastalıklar).

Çocuklarda 8 ay-12ay  arasında  ve  yetişkinlerdede 20-30 yaş ve  50-60 yaş grubunda daha sık olmak üzere ileri dönemde ortaya çıkabilir.

Bir ailede çölyak tanısı konduğunda tüm bireyler taranmalıdır.

-Çölyak Tanısı nasıl konulur ?

Endoskopi ve kanda bazı özel tetkiklere(Antigliadin, antiendomisiyum ve antitransglutaminaz ankikorları) bakılmaktadır

-Tedavi;

Ömür boyu glutensiz diyet yaşam şekline dönüşmelidir. Bu tam olarak yapılırsa ileride gelişebilecek komplikasyonlar önlenebilir.

 

Tedaviye yanıt alınamıyorsa ki biz buna refrakter çölyak hastalığı diyoruz. Öncelikle diyet gözden geçirilmek suretiyle kortizon tedavisinin yararı olabilir.

 

-Çölyak hastaları neler yiyebilir ?

Mısır unu, pirinç unu, soya fasülyesi ve patates

Taze meyvaları rahatlıkla yiyebilirler.

Süt ürünlerini tüketebilirler. Ancak bu hastaların bir kısmında laktaz intoleransı dediğimiz laktaz enziminini parçalayan maddeler eksik olabileceğinden süt ürünlerinide yediklerinde rahatsız oluyorlarsa bu konuda da ekstra bir kısıtlama getirilebilir.

 

Gluten; hazır gıda sanayinde   dolgu maddesi, kabartıcı, koyulaştırıcı, nem tutucu, raf ömrünü uzatıcı olarak kullanılmaktadır. Bu nedenle marketlerde; tüm gıda ürünlerinin (sadece unlu gıdalar değil) etikette yazsın veya yazmasın %80’ i gluten içermektedir.

Örneğin; Tuzlu, soslu çerezler, bira, cin, viski, likörler, kurutulmuş meyveler, konserve et, salata sosu, hazır çorbalar, meyveli yoğurtlar, dondurma, neskafe, bitkisel çaylar, çikolata, gofret, cips

Çölyak hastalarının bu gıdalara iyi dikkat etmeleri bunun içinde çölyak dernekleri ile iletişime geçip piyasadaki  hangi gıdalarda gluten ilavesi olduğunu buradan liste şeklinde temin edebilirler.

Bazı marketlerde  ayrıca çölyak köşeleri vardır. Bu köşelerde yiyeceklerin ambalajı üzerinde açık bir şekilde gluten içerip içermediği yazılmakta. Bazen ilaçlarda da gluten maddesi koruyucu amaçla konulmakta bu bakımdan bu hastaların ilaç kullanırken ilaçların propektüsüne bakmaları gerekmektedir.

 

-Çölyak hastaları diyet kurallarına uymazsa;

Başlangıçta belki hasta için  dışardan göründüğünde çok önemli bir sorun olmuyor gibi gözükebilir. Ama vücutta ince barsakların üst kısmında emilim bölgesindeki 1 mikron uzunluğundaki emilimi sağlayan villuslar tahrip olmaya başlar. Aylar ve yıllar içerisinde hasta farkında olmadan belirli bir noktaya geldiğinde kontrol edilemeyen ishaller,  oral Fe tedavisine yanıtsız anemi veya tedaviye yanıtlı ancak kısa sürede nüks olan anemi, aşırı halsizlikler, adale krampları olabilir. Bu hastalarda normal insanlara göre damak zevkleri ciddi şekilde kısıtlanmaktadır.  Hastaların daha sinirli hale gelmelerine psikolojik yönden birtakım sorunlara yol açmaktadır. Vücutta uyuşmalar yani nöropati dediğimiz sinir bulguları, sara nöbetleri, kalbin etrafında su toplanması, bel ağrıları, kemik kırıkları, kemik erimesi, döküntülü cilt lezyonları, görmede azalma , ciddi elektrolit bozuklukları,  jejunoileitis (ince barsaklarda iyileşmeyen ülserasyonlar), lenfoma dediğimiz lenf kanserlerine veya ince barsak kanserlerine neden olabilir. Bu bakımdan diyete dikkat etmeyen hastalar aylar veya yıllar içinde bunu çok daha ağır komplikasyonlarla ödeyebilirler.

 

-Çölyak hastalarına son birkaç önerim;

 

Çölyak hastalıktan ziyade yemek konusunda yaşam şekli değişikliği olduğu için çölyaklıların her gittiği yere glutensiz ekmeğini götürmeleri, glutensiz un kullanılarak baklava yapılabilir.Hava yolu şirketlerinin sadece dış hat uçuşlarında glutensiz menü var buna dikkat etmeleri.Çölyaklılar sağlıklı yaşayabilmek için çok iyi bir etiket okuyucusu olmak zorundalar.

Çölyak tüm yaşamı değiştirir, ömür boyu sürer, ciddi bir tanıdır, uzman ellerde konulmalıdır.